Centrale Verwarming

De combi ketel voor warmte en warm water.

In de meeste huizen in Nederland wordt warmte en warm water geleverd door een gasgestookte combi ketel. We noemen die ook wel HR-combi ketel. HR staat voor hoog rendement. Deze ketels zijn in staat om met een hoog rendement warmte te leveren en kunnen 10 – 15% zuiniger zijn dan de oude VR (verhoogd rendement) of nog oudere cv ketels. Kunnen zuiniger zijn, omdat daarvoor aan een paar voorwaarden moet worden voldaan.

Een witte pluim uit de schoorsteen?

Brandt de cv ketel en zie je op een koude dag een witte pluim uit de schoorsteen komen? Dan is een ding heel duidelijk namelijk jou cv ketel levert niet het hoge rendement.
Die witte pluim is stoom of waterdamp die bij de verbanding van aardgas ontstaat en in de koude buitenlucht condenseert. De HR functie van de cv ketel zorgt er juist voor dat de waterdamp in de cv ketel condenseert. Bij het condenseren komt de warmte uit de stoom weer vrij en wordt aan het water in het cv systeem overgedragen. Dat scheelt zo’n 10% op je gasverbruik.
Zie je geen witte pluim uit de schoorsteen komen? Nou weet je dat in ieder geval de stoom in je cv ketel condenseert en de cv ketel een hoog rendement heeft. Maar je weet nog niet of de cv ketel optimaal werkt, want dat kan nog eens zo’n 3 tot 5% gas besparen. Daarover straks meer.

Hoe kan het nu dat er een witte pluim uit de schoorsteen komt? De belangrijkste oorzaak is dat de stoom niet condenseert in de cv ketel maar naar buiten wordt geblazen. De stoom kan niet condenseren, omdat het in de cv ketel te warm is. Het is te warm in de cv ketel omdat het water dat terugkomt van de radiatoren te warm is. We zeggen dan dat de retourtemperatuur te hoog is. Pas als het retourwater koud genoeg weer in de cv ketel komt, zal de stoom condenseren.

Weg met die witte pluim! Maar hoe?

Waterzijdig inregelen.

Maar hoe zorg je ervoor dat het retourwater koud genoeg is? Dat doe je door waterzijdig in te regelen. Waterzijdig inregelen betekent dat je de waterdoorvoer per radiator gaat regelen. Dat doe je m.b.v. de radiatorknoppen of speciale kranen. Met een eenvoudige uitleg kun je dat zelf doen. Met waterzijdig inregelen zorg je dat het warm is waar het warm moet zijn. Dus een beter comfort. Maar je zorgt er ook voor dat het water dat teruggaat naar de cv ketel (retour) voldoende is afgekoeld, zodat de stoom kan condenseren. Hoe lager de retourtemperatuur hoe hoger het ketelrendement.

Is een nieuwe cv ketel zuiniger?

Veel mensen denken dat een nieuwe cv ketel veel efficiënter en zuiniger is dan hun oude ketel. Maar dat is niet per se waar. Als de radiatoren niet waterzijdig zijn ingeregeld en er komt stoom uit de schoorsteen dan is het rendement misschien iets beter, maar je zou nog 10% gas kunnen besparen.

Het maximale verwarmingsvermogen.

Eerder schreef ik dat geen stoom uit de schoorsteen niet per se hoeft te betekenen dat de cv optimaal werkt. Je kunt nog 3 – 5% gas besparen door de instellingen van de cv ketel te optimaliseren. Hoe zit dat?
Veel HR cv ketels kunnen maximaal een vermogen leveren van 24 kW. Af-fabriek is het maximale vermogen ingesteld op ongeveer 18 kW. Dat is merk afhankelijk. Heel vaak is zo’n vermogen niet nodig voor het verwarmen, maar wel voor het maken van warm water. Er is veel vermogen nodig om koud leidingwater te verwarmen naar tenminste 60°C.
Maar die 18 kW is veel meer dan de meeste woningen nodig hebben om het aangenaam warm te houden. Een voorbeeld: stel je verbruikt 800 m3 per jaar en het is buiten de hele dag -10°C en binnen +20°C. In zo’n geval levert de cv ketel maar 4 kW. Minder dan een kwart van z’n maximale vermogen!

Je cv ketel zal op vol vermogen branden als je een aan/uit thermostaat of als het temperatuurverschil tussen gewenste en heersende temperatuur groter is dan 2°C. De op vol vermogen brandende cv ketel zal in een mum van tijd de temperatuur in de cv ketel laten oplopen. Totdat de maximaal ingestelde aanvoertemperatuur wordt bereikt.
Op vol vermogen blaast de cv ketel ook de warmte snel door de warmtewisselaar. De overdracht van warmte is natuurlijk beter als dat langzamer gaat. De cv ketel stopt en gedurende een bepaalde tijd gaat hij in ‘rust’. De pomp blijft draaien om de cv ketel weer af te koelen. Vervolgens gaat de cv ketel weer op vol vermogen branden. Vergelijk het met een auto die steeds plankgas optrekt. Je snapt dat dat meer brandstof kost. Zo is dat ook bij de cv ketel. Wat je kunt doen is het ingestelde vermogen voor verwarmen, die 18 kW dus, veel lager instellen.

Het maximale pompvermogen.

Maar er is meer. Ook de pomp, die ervoor zorgt dat het water door de radiatoren stroomt, kan zuiniger worden ingesteld. Moderne cv ketels hebben een modulerende pomp. D.w.z. dat de pompsnelheid wordt geregeld naar behoefte. Die behoefte wordt bepaald door het vermogen dat de cv ketel levert. Maar als het maximale vermogen wordt verlaagd zal ook de pomp minder hard hoeven te werken. Daardoor bespaar je op elektriciteitsverbruik. Maar je kunt nog een stapje verder gaan door het maximaal vermogen van de pomp lager instellen. Het gevolg daarvan is dat het water langzamer door de radiatoren stroomt en daardoor langer de tijd krijgt om af te koelen. De temperatuur van het retourwater is dus lager. Eerder heb ik uitgelegd dat hoe lager de temperatuur van het retourwater, hoe hoger het rendement van de cv ketel is.

De aanvoertemperatuur of toch de retourtemperatuur?

In het voorgaande heb ik het niet gehad over de aanvoertemperatuur. Een toch kennen we allemaal de overheidscampagne “Zet ‘m op 60!”. Daarmee wordt aangemoedigd de maximale aanvoertemperatuur op 60°C te zetten. Het is best mogelijk dat daarmee een besparing wordt gerealiseerd, maar je haalt niet het maximale rendement en de cv ketel kan gaan pendelen. Dat is continu aan en weer uitschakelen en soms zelfs met volvermogen. We weten nu dat dat ten koste gaat van het rendement en het kan de levensduur van de cv ketel verkorten.
Het kan daarom juist beter zijn om de aanvoertemperatuur op bijvoorbeeld 75°C in te stellen, maar met de radiatoren waterzijdig ingeregeld, het maximale cv ketel vermogen en maximale pompvermogen veel lager in te stellen. Als de retourtemperatuur maar zo laag mogelijk is.

Inregelen van het cv systeem en vloerverwarming. Hoe zit dat?

Maakt het uit of je radiatoren, vloerverwarming of een combi daarvan hebt? Nee eigenlijk helemaal niet. Vloerverwarming kun je net zo goed inregelen en omdat het een zogenaamd laag temperatuursysteem is, kun je hiermee ook een beter rendement en comfort behalen.

Wordt het kraanwater nog warm als het maximaal verwarmingsvermogen is verlaagd?

Als je het maximaal vermogen voor verwarmen van de cv ketel verlaagd, heeft (mag) dat geen invloed hebben op de levering van warm water. Dat is een andere regeling.
Om legionella besmetting te voorkomen moet de temperatuur van het warme water worden ingesteld op tenminste 60°C.

Zet de cv op ECO.

Tot slot. Heb je al gedacht om de cv ketel op ECO te zetten? Als je de cv ketel op ECO zet, wordt er pas warm water geleverd op het moment dat ergens in huis de warm waterkraan wordt opengedraaid. In COMFORT stand wordt een bepaalde volume water continu op 60°C gehouden. Dat kost per jaar 100 tot 150 m3 gas.

Veldhoven Duurzaam helpt je graag.

We kunnen ons voorstellen dat dit verhaal best wat vragen oproept. Want hoe kom je aan je maximale verwarmingsvermogen, waar op de cv ketel kan je de instellingen veranderen of doe ik het wel goed? Behalve dat we meer informatie op de kennispagina zetten helpt Veldhoven Duurzaam je graag.

Algemeen

We beschrijven veel voorkomende situaties.
Neem contact met ons op als je eigen situatie afwijkt van wat hier beschreven wordt,
dan kunnen we een afspraak maken en de situatie per plekke bekijken.

Legpatronen

Grofweg kunnen we de legpatronen indelen in 2 groepen (zie plaatje hieronder,

meanderpatroon in het linkse voorbeeld
Dit geeft een ongelijkmatige warmteverdeling, hangt erg af van het verschil in aanvoertemperatuur en retourtemperatuur van de slangen.

slakkenhuispatroon in het rechter voorbeeld
Dit geeft een gelijkmatige warmteverdeling

Bij het meanderpatroon kunnen de slangen in de buurt van een glazen pui dichter bij elkaar gelegd worden om lokaal meer warmteafgifte te krijgen om het warmteverlies bij de pui te compenseren.
Een mengvorm van deze patronen is ook mogelijk.
 

In woningen is het belangrijk om rekening te houden met de verhouding van de vloeroppervlakte en de oppervlakte van muren naar onverwarmde ruimten. Hoe kleiner een ruimten hoe meer warmte er in verhouding uit de vloer moet komen om de ruimte op een gewenste temperatuur te krijgen.
Of dit een probleem is hangt ook sterk af van de functie van een ruimte, moet b.v. een bijkeuken vorstvrij worden gehouden of moet die dezelfde temperatuur krijgen als de woonkamer.
Zorg in het algemeen voor voldoende afgifte capaciteit, het dimmen van een stuk vloer kan altijd.

Aanvoeren water naar vloerverwarming

Er wordt begonnen met veel voorkomende situaties, op het einde van dit verhaal wordt ingegaan op meer specifieke situaties zoals een verdeler die beter kan omgaan met hybride warmtepompen.
Ook wordt getoond hoe je veel voorkomende storingen kunt opsporen.

De hele installatie wordt gebruikt bij een lage watertemperatuur zodat de vloerverwarming en de radiatoren water aangevoerd krijgen met dezelfde temperatuur

Als de hele installatie (vloerverwarming en radiatoren) op dezelfde lage temperatuur kan werken
is er alleen een collector nodig om de waterstromen te splitsen.

Een collector is een verdeelstuk om het water dat van een cv ketel of warmtepomp komt te verdelen over de slangen die in de vloer en/of wand zitten.
Er zijn 2 verdelers, een die het warme water dat van de warmteopwekker komt verdeeld over de slangen en een die het afgekoelde water verzameld dat weer teruggaat naar de warmteopwekker.
In deze situatie kunnen radiatoren op dezelfde manier worden aangesloten dan de vloerverwarmingsslangen,
 

Radiatoren kunnen hogere temperaturen nodig hebben dan de vloerverwarming

In deze situatie heeft de vloerverwarming een lagere watertemperatuur nodig dan de radiatoren.
Dit kan worden opgelost met een verdeler met menginjectie. Wat dit is wordt in het volgende stuk uitgelegd. (Er zijn hier variaties op).

 

Verschil hydraulisch neutraal en hydraulisch actief

Hydraulisch neutraal (linker plaatje)
De aanvoer en retour van het water vanuit de warmtebron vindt plaats in de bovenste koker.
Deze heeft een relatief grote dwarsdoorsnede en een korte lengte. Resultaat is dat er over deze koker een zeer klein drukverschil staat. Hierdoor hebben de waterstomen die door de vloer gaan en die van de warmtebron komen geen invloed op elkaar wat betreft flow(= hoeveelheid water die per tijdseenheid voorbij stroomt). Ook is het retourwater dat terugstroomt naar de warmtebron kouder dan bij een hydraulisch actieve verdeler. Dit geeft een iets hoger rendement van de installatie.

Hydraulisch actief (rechter plaatje)
Bij dit type verdeler zit de retourleiding naar de warmtebron aan de andere kant van de pomp.
Hierdoor is er een drukverschil en heeft de pomp van de vloerverwarming weinig of meer invloed op de waterstromen van de rest van de installatie. Ook is de retourwatertemperatuur hoger dan bij een hydraulisch neutrale verdeler wat een iets lager rendement van de installatie geeft.

Afhankelijk van waar je de leidingen aansluit kun je met dezelfde verdeler kiezen of je deze hydraulisch neutraal of actief gaat gebruiken.

Ons advies is om een verdeler hydraulisch neutraal aan te sluiten tenzij er een goede reden is om hiervan af te wijken.

Je zou een hydraulisch actieve verdeler kunnen gebruiken als er te weinig water vanuit de warmtebron naar de verdeler stroomt. In zo’n geval is het wel te adviseren dat op de leiding naar de warmtebron geen andere warmteafgevers zijn aangesloten.

Als er wel andere warmteafgevers in de leiding naar de warmtebron zitten en gebruikt worden kan zelfs de stromingsrichting in zo’n warmteafgever omdraaien en daalt de aanvoertemperatuur naar de verdeler toe. En als de watertemperatuur naar de vloer toe te laag is volgens de thermostaatkraan die dit regelt gaat deze thermostaatkraan helemaal open staan. De lus tussen de verdeler en de radiator in dit voorbeeld is veel kleiner dan de lussen in de vloer.In deze lus gaat het meeste water lopen en de slangen in de vloer krijgen nog maar weinig water.
Je kunt in zo’n geval het retourventiel gebruik om de waterstroom in de kleine lus naar de radiator te verkleinen. Zie ook aanwijzingen bij verdeler van de leverancier.

Er bestaan ook tussenvormen tussen hydraulisch neutraal en actief.

Door de ‘kraan’ in de bovenste koker kun je variabel een drukverschil opbouwen tussen de aanvoer en retour naar de warmtebron.
Dit is ook te verwezenlijken door wat extra leidingwerk en kranen rondom de verdeler.

 

Waterzijdig inregelen van de verwarming

Een mogelijkheid is het goed instellen van de centrale verwarming. Daarvoor bestaan verschillende manieren. U kunt de aanvoertemperatuur van de ketel verlagen als uw woning redelijk tot goed geïsoleerd is. Een andere mogelijkheid is het waterzijdig inregelen. Volgens deskundigen kunt u hiermee tien tot twintig procent op het gasverbruik besparen.

Wat is waterzijdig inregelen?

Bij het waterzijdig inregelen worden de radiatoren zo ingesteld dat door alle radiatoren precies de hoeveelheid warm water (debiet) stroomt die nodig is om die ruimte optimaal te verwarmen. Normaal gesproken zorgt de leverancier hiervoor bij de installatie van een nieuwe cv-ketel. Vaak wordt dit echter achterwege gelaten, dus vraag hiernaar als u een nieuwe ketel krijgt.

Prijzig

Voor de installateur is het inregelen van de radiatoren een tijdrovende klus die de nodige expertise vraagt. Vaak ook moeten de radiatoren aangepast worden (met nieuwe kranen. Alles bij elkaar kost dit het inregelen zo’n achthonderd tot twaalfhonderd euro. Een prijzig klusje dus.

Maar u kunt het ook zelf doen als u een beetje handig bent.

even wat principes:

Belangrijk is dat de radiator zijn warmte afgeeft. Dit heeft te maken met de hoeveelheid water die er doorheen stroomt. Als er teveel water doorheen stroomt dat is de uitgaande temperatuur bijna net zo hoog al als de aanvoer temperatuur en dus niet goed voor het rendement van de ketel. Stroomt er te weinig water doorheen dan geeft de radiator te weinig warmte af om de kamer voldoende warm te krijgen. Kunst is dus om een mooie warmte gradiënt over de radiator te krijgen. Dit kun je regelen met de kraan op de radiator. Later leggen we uit hoe je dit doet.

Ander gegeven is dat alle radiatoren groot en klein zijn aangesloten op hetzelfde systeem met dezelfde waterdruk en meestal dezelfde verwarmingspijpen. Gevolg is dat de kans dat de kleine radiatoren teveel water krijgen en de grote te weinig is zo goed als 100%. Wetende dat de grote radiatoren meestal in de woonkamer hangen is de kans dus groot dat juist op de plek waar je het het hardste nodig hebt, niet optimaal functioneren. Kunst is dus ook hier om te zorgen dat die kleine wat meer geknepen wordt en de grote wat meer krijgt.

Klik op onderstaande link voor een handige gebruiksaanwijzing als je zelf aan de slag wilt:

https://veldhovenduurzaam.nl/system/files/Documenten/waterzijdig_inregelen_temperatuur_methode.pdf

 

Bijna elk huishouden heeft wel een HR ketel, een Hoog Rendement ketel. Vraag is of dat hoge rendement ook wordt verkregen.

Dit rendement is namelijk afhankelijk van of het CV systeem wel goed is ingeregeld. Is dit niet het geval dan heeft u een dure hoogwaardige ketel aangeschaft om gas te besparen maar verdwijnt helaas toch veel onnodige warmte door de schoorsteen.

Hoe werkt een HR ketel?

Principe is simpel, met een gasbrander wordt het water in een warmtewisselaar verwarmd (rode gedeelte in de tekening). Dit warme water gaat naar de radiator, die geeft zijn warmte af en het afgekoelde water stroomt terug naar de ketel waar het opnieuw wordt opgewarmd.

Bij het verbranden van aardgas (methaangas) komen er hete gassen vrij nl. waterdamp en CO2 gas. Dit gas verdwijnt normaal gesproken door de schoorsteen wat je op een winterdag goed kunt zien aan de witte rookpluimen overal. 

Bij een HR ketel is een extra warmtewisselaar geplaatst (het oranje gedeelte) die het afgekoelde water uit de radiator voorverwarmd met deze hete gassen waardoor een extra rendement wordt behaald.

Wat belangrijk is voor het rendement is dat de waterdamp condenseert tegen de warmtewisselaar, we noemen dit een fase overgang, bij een fase overgang is er veel meer warmteoverdracht naar de warmtewisselaar. Dit kun je goed zien in onderstaande tabel:

Links staat het extra rendement van de ketel en onderin de retourwatertemperatuur, dus de temperatuur van het water wat terug komt naar de ketel. Wat blijkt, dat hoe lager de retourtemperatuur hoe hoger het rendement van de ketel.

Ook zie je een rare knik in de grafiek, dat is de temperatuur waarbij de waterdamp begint te condenseren.

Kunst is dus om je woning voldoende warm te krijgen met een zo laag mogelijke retourtemperatuur, hoe doe je dat?

Kijk hiervoor op de volgende pagina: Waterzijdig inregelen

Sinds mei 2023 geldt er een verplichte certificeringsregeling voor installateurs in het kader van de gasketel wet van de rijksoverheid. Deze wet is het resultaat van nieuwe inzichten over de gevaren van koolmonoxide. Om de branche te professionaliseren en om de veiligheid nog meer te waarborgen, heeft de Rijksoverheid besloten een certificeringsregeling in het leven te roepen voor installatiebedrijven en hun monteurs. Deze wet heeft tot gevolg dat er extra handelingen en opleidingen nodig zijn, die de kosten verhogen.

Link overheid gasketel wet: https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2020/09/30/wettelijk-stelsel-voor-werkzaamheden-aan-gasverbrandingsinstallaties-per-1-oktober-in-werking

Gecertificeerde installateurs: https://register.tlokb.nl/co/

Naast het lager zetten van de cv valt veel te winnen aan comfort én aan besparing door de verwarming beter in te regelen:

• zorgen dat de warmte beter wordt verdeeld over de verschillende radiatoren. Dit is het zogenoemd waterzijdig of hydraulisch inregelen.
• Vereniging Eigen Huis geeft in haar publicatie over het goed instellen van de verwarming aan dat in een gemiddelde woning een rendementsverbetering tussen de 5% en 15% behaald kan worden.
• De Consumentenbond komt tot de conclusie dat hiermee zelfs een rendementsverbetering van 10% tot 20% haalbaar is. Voor sommige verwarmingen kan dynamisch inregelen nog een éxtra besparing opleveren

Bijna iedereen heeft een HR ketel, maar bijna niemand heeft zijn installatie goed ingeregeld wat weer nodig is om het hoge rendement te halen. Tijdens dit inregelen worden alle radiatoren zodanig ingeregeld dat ze de juiste hoeveelheid water gebruiken en de retourtemperatuur naar de ketel zo laag mogelijk wordt gehouden.

heeft u na het lezen van de informatie over CV inregelen nog vragen over uw CV, klik dan op onderstaande link en kunt u de vragen direct voorleggen aan onze deskundigen

https://veldhovenduurzaam.nl/forums/centrale-verwarming